Masa ciała

Otyłość jest chorobą przyczyniającą się do drastycznego rozwoju miażdżycy, zwiększenia ciśnienia tętniczego krwi, wystąpienia cukrzycy oraz choroby niedokrwiennej serca. Zrzucenie nadliczbowych kilogramów jest pierwszym krokiem do zniwelowania czynników ryzyka wystąpienia zawału serca i powinno się ono odbywać pod czujnym okiem dietetyka, który określi liczbę zbędnych kilogramów i dobierze odpowiednią dietę zaopatrzoną w potrzebne dla organizmu składniki, witaminy, pierwiastki oraz mikro i makroelementy.

Aby zmniejszyć ryzyko wystąpienia chorób serca należy wystrzegać się nadmiernego spożywania tłuszczów spożywczych, cukrów, tłustej śmietany, smalcu, podrobów (wątroba, cynaderki), masła, boczku, a także margaryny i majonezu. Wszystkie te składniki prowadzą do wzrostu ?złego? cholesterolu, który powoduje zatkanie blaszek miażdżycowych, co w konsekwencji może doprowadzić do niemożności przepływu krwi do serca i wystąpienia zawału. Naszą codzienną dietę zaopatrzmy w produkty zbożowe, owoce i warzywa, białe mięso, ryby i chudy twaróg.

Aktywność fizyczna

Dostosowana do wieku aktywność fizyczna znacznie zmniejsza ryzyko wystąpienia zawału serca. Ruch nie tylko pozwala utrzymać wagę ciała w normie, ale także zapewnia zwiększony przepływ krwi, którą pompuje nasze serce, tym samym usprawnia jego pracę, wzmacnia cały układ krwionośny, dotlenia nasz mózg i wpływa na ogólną poprawę samopoczucia.

Należy mieć jednak na uwadze, że w przypadku osób całkowicie zdrowych wysiłek fizyczny ? nawet ten mocno wyczerpujący jest dopuszczalny, nie mniej jednak na to nie mogą sobie pozwolić osoby pracujące w pozycji siedzącej, jak i leczące się w przypadku stwierdzonej choroby wieńcowej. Osoby te powinny zamienić jazdę na rowerze na basen, sprint i szybki jogging na marsz lub długi spacer, a obciążające ćwiczenia na siłowni np. na tai chi.

Używki

Alkohol i papierosy to dwaj najwięksi wrogowie serca i całego układu krwionośnego człowieka. Alkohol powoduje znaczny wzrost ciśnienia tętniczego krwi, które w ekstremalnych przypadkach prowadzi do wylewu krwi do mózgu. Istnieje jeszcze jedna szkoła traktująca o codziennym piciu małego kieliszka koniaku lub nalewki ziołowej ? nawet sami lekarze zalecają to swoim pacjentom (sprostowanie: nie wszyscy lekarze i nie każdemu pacjentowi).

Palenie tytoniu zwiększa czterokrotnie ryzyko wystąpienia chorób serca, a także nowotworów (około piętnastokrotnie). Papierosy oprócz rakotwórczych substancji smolistych w swoim składzie zawierają również nikotynę, której destrukcyjne działanie wykazały już setki przeprowadzonych badań. Otóż nikotyna powoduje skurcze naczyń krwionośnych, które są całkowicie niewskazane i niebezpieczne.

• zaprzestać palenia tytoniu
• zacząć zdrowo się odżywiać
• kontrolować masę ciała
• regularnie wykazywać się aktywnością fizyczną

Po zawale konieczna jest natychmiastowa zmiana stylu życia. Obowiązkowo chory jeszcze w szpitalu przechodzi pierwszy etap rehabilitacji, czyli powraca do samodzielności. Ponadto powinny zostać zminimalizowane lęki psychiczne przed aktywnością i powrotem do normalnego, aczkolwiek ostrożnego życia.

Gdy zawał był bardzo rozległy i zmiany w sercu są poważne część rehabilitacji musi odbywać się w szpitalu ? początkowo chory przebywa jeszcze w łóżku i robi ćwiczenia oddechowe, następnie lekkie ćwiczenia gimnastyczne w pozycji leżącej, następnie siedzącej, by powoli przejść do pozycji stojącej ? najczęściej w 4 tygodniu po zawale chory rozpoczyna chodzenie. Jednak w każdym wypadku tempo rehabilitacji jest bardzo indywidualne.

Później chory prowadzony będzie ambulatoryjnie ? zawsze sprawdzana jest wydolność fizyczna chorego, jedynie przy lekkim zawale ta część rehabilitacji odbywa się w domu. Ten etap powrotu do normalnej formy może trwać od 4 do 12 tygodni.

Trzeci etap rehabilitacji to już nie jest w zasadzie rehabilitacja, ale wprowadzenie i prowadzenie nowego stylu życia. Najnowsze tendencje lecznicze mówią o konieczności ćwiczeń, a szczególnie z zakresu kinezyterapii, treningu wytrzymałościowego i ćwiczeń oporowych.

Wiele młodych osób po przebytym zawale może powrócić do pracy, o ile nie jest ona ciężka fizycznie, ponieważ serce niestety ma słabszą wydolność. Należy przyjmować leki zapisane przez lekarza ? najczęściej trzeba to robić do końca życia. Należy przyjmować także preparaty zawierające kwasy tłuszczowe Omega ? 3. Wiele państw europejskich pacjentom po zawale serca daje za darmo suplementy diety z olejem rybim.

Dieta to część stałej rehabilitacji i należy w niej uwzględnić ryby: makrelę, śledzie, łososie, sardynki, orzechy włoskie, ciemne pieczywo, owoce i warzywa ? ta dieta wspomaga serce i powinna być stosowana także w profilaktyce zawału serca.
Bardzo ważne i skuteczne w rehabilitacji jest leczenie sanatoryjne, gdzie na turnusach chorzy mają odpowiednie zabiegi, które wzmacniają serce i cały układ krążenia.

Obecnie chorzy po przebytym zawale mają szansę na to, by po powrocie do domu, gdy będą ćwiczyli, mogli być podłączeni do specjalnego aparatu Holter plus specjalne urządzenie do telekomunikacji. Nigdy po zawale nie rób wysiłku ponad siły ? spokojny, uregulowany tryb życia to połowa sukcesu w powrocie do zdrowia. Należy kontrolować ciśnienie i tętno, dbając, by puls w spoczynku był na poziomie 60-70 uderzeń na minutę, a po wysiłku 90-100 uderzeń. Lekarz prowadzący ocenia stan zdrowia i zawsze określa, jaki wysiłek jest dla chorego dopuszczalny.

Bardzo istotną formą rehabilitacji po zawale jest także zwykły, spokojny spacer.

Wczesne powikłania, które dotyczą około 95% pacjentów to zaburzenia rytmu pracy serca objawiające się najczęściej migotaniem komór i przedsionków. Nieleczone zaburzenia serca prowadzą do całkowitego zatrzymania krążenia i śmierci pacjenta. Warto wiedzieć, iż migotanie komór występuje aż w 70-80% przypadków w przeciągu pierwszej doby po przebytym zawale ? często występuje niewydolność serca (33%). Do wczesnych powikłań zaliczane jest jeszcze pęknięcie serca objawiające się ostrą tamponadą serca ? wzrostem ciśnienia żylnego, powiększeniem serca. Pęknięcie serca występuje w przypadku 2% pacjentów i bardzo często kończy się zgonem.

Niestety przetrwanie pierwszych dwudziestu czterech godzin po przebytym zawale serca nie oznacza całkowitej eliminacji wystąpienia groźnych powikłań, bowiem te mogą dać o sobie znać nawet w przeciągu kolejnych miesięcy czy lat. Należą do nich:

• Zespół bark-ręka ? objawia się bólami zwykle w obrębie lewego ramienia. To zapalenie nerwu ramiennego może ustąpić samoistnie, a może mieć również charakter przewlekły.
• Zespól pozawałowy Dresslera ? następuje zwykle w okresie 2-6 tygodni od przebytego zawału. Objawia się śródmiąższowym zapaleniem płuc, zapaleniem osierdzia i opłucnej. Charakterystyczny dla zespołu pozawałowego jest ból w klatce piersiowej, gorączka dochodząca do 40?C, wzrost leukocytozy i podwyższone OB. Stan ten jest całkowicie uleczalny za pomocą glikokortykosteroidów jak i niesteroidowych leków przeciwzapalnych.
• Powtórny zawał serca.
• Ostra niewydolność lewokomorowa i obrzęk płuc ? objawia się zaostrzeniem niewydolności serca, powtórnym zawałem, zapaleniem płuc, udarem mózgu czy nadciśnieniem tętniczym. Chory odczuwa narastającą duszność, która ustępuje po przybraniu pozycji siedzącej. Często występuje tachykardia, sinica, wzrost ciśnienia, uporczywy kaszel i nadmierna potliwość. Leczenie w pierwszej kolejności polega na położeniu chorego w pozycji półsiedzącej, podanie tlenu, oraz wlewów dożylnych (m.in. Deslasidum, Aminophylinum).
• Nagle występująca niedomykalność zastawki mitralnej (dwudzielnej) ? objawia się silnymi dusznościami, obrzękiem płuc, a także głośnym tonem serca i szmerami (mitralnymi).
• Tętniak pozawałowy serca ? występuje w przypadku 10% pacjentów. Powikłanie to występuje w wyniku zamknięcia światła komory wieńcowej podczas pracy serca (jest to uwypuklenie objętej martwicą ściany serca). Tętniaki pozawałowe diagnozuje się poprzez wykonanie badania EKG, oraz UKG potocznie zwane ?echem serca?. Leczenie farmakologiczne zachowawcze lub operacyjne.
• Udar mózgu.
• Pęknięcie przegrody międzykomorowej ? dotyczy 1-3% chorych. Powikłanie to występuje zwykle w pierwszym tygodniu po przebytym zawale serca.

• powstanie skrzepów
• miażdżyca tętnic wieńcowych
• zablokowanie tętnicy powietrzem, tłuszczem
• wrodzona wada naczyń krwionośnych
• wady zastawek
• nagły kurcz tętnicy wieńcowej
• zatrucie czadem
• przedawkowanie amfetaminy

Zawał serca to zawsze efekt niedokrwienia serca, co łączy się z martwicą mięśnia sercowego. Bardzo często zawał poprzedzony jest dusznicą bolesną ? pojawienie się dusznicy (angina pectoris) powinno skłonić do leczenia i to bardzo intensywnego oraz zmiany trybu życia.

Zawał to stan nagły i zawsze zaskakujący zarówno chorego, jak osoby mu towarzyszące. Najważniejszą sprawą dla otoczenia jest rozróżnienie zawału serca o udaru mózgu, ponieważ w obu przypadkach jest inne postępowanie z chorym.

Objawy zawału są bardzo podobne do dusznicy bolesnej ? zawał ma bardziej dramatyczny przebieg. Chory może stracić przytomność, chociaż w lżejszych stanach może pozostawać w kontakcie. Ból za mostkiem lub w okolicy serca to główny objaw zawału, który czasami można zauważyć po gestach chorego, chwytającego się za serce, poza tym duszność oraz bladość i często zimny, lepki pot. Często zawał ma miejsce w czasie snu lub przebudzenia się, często chory ma mdłości, a nawet pojawiają się torsje. Przy zawale sygnałem jest też nieregularny puls.

Jeśli chory ma przy sobie nitroglicerynę należy ją podać choremu natychmiast pod językowo lub w sprayu, o ile jest przytomny, a także rozpuszczoną tabletkę aspiryny 300-500mg (rozrzedza krew), czasami może być w domu Nitrocard ? maść, która zawiera nitroglicerynę i wystarczy jej ilość wielkości groszku wtarta pod sercem, by zadziałała (nie należy używać więcej). Jednak podawanie leków czy napojów jest dyskusyjne, bowiem jeśli nie mamy pewności, ze chory może brać aspirynę, to, aby nie zaszkodzić lepiej z niej zrezygnujmy.

UWAGA!!!

Jeśli chory ma objawy wstrząsu (bladość i oblanie zimnym potem) nie należy podawać nitrogliceryny!

Nie podawać leków zawierających diklofenak oraz innych leków nasercowych!

Chorego należy usadzić w pozycji półleżącej ? zadbać, by chory miał pod plecami stabilne oparcie: z koca, poduszek, rozluźnić ubranie ? to ułatwia oddech, należy otworzyć okno i starać się ograniczyć choremu wszelkie ruchy. Jednocześnie nie można dopuścić do wychłodzenia organizmu. Jeśli chory jest nieprzytomny wskazana jest pozycja boczna.

Na dłonie można położyć wilgotne i gorące okłady. Natychmiast zadzwonić po pogotowie, nie ulegając namowom chorego, żeby jeszcze poczekać z wezwaniem lekarza!!!

Jeśli u chorego nastąpiło zatrzymanie krążenia należy przeprowadzić reanimację, czyli wykonać sztuczne oddychanie i masaż serca. Defibrylacja to jeden ze sposobów przywracania pracy serca ? w niektórych miastach są już dostępne urządzenia (na ulicach) ? jednak najlepiej, jeśli zabieg ten przeprowadza przeszkolona osoba.

Nie mniej jednak zawał nie jest chorobą, która występuje nagle i bezobjawowo, bowiem atak serca jest konsekwencją rozwijającej się przez dłuższy okres czasu choroby wieńcowej charakteryzującej się zwężeniem blaszek miażdżycowych (cholesterol) w wyniku, czego przepływa przez nie niedostateczna ilość krwi ? stąd chorobę tę nazywamy również chorobą niedokrwienną serca.

Całkowite zatkanie blaszek miażdżycowych powoduje zator tudzież blokadę swobodnego przepływu krwi i jest to pierwszy niepokojący objaw, który pacjent odczuwa, jako piekący, gniotący ból w okolicy klatki piersiowej, a ściślej w okolicy mostka. Ból ten może być skoncentrowany jedynie w okolicy mostka aczkolwiek może być również promieniujący w stronę łopatek, nadbrzusza, żuchwy, czy w kierunku palców rąk powodując ich drętwienie. Do tych objawów dochodzi również duszność odczuwana w obrębie klatki piersiowej, lepki pot, bladość, spadek ciśnienia tętniczego, nudności i wymioty, stany podgorączkowe oraz powstałe w ich wyniku dreszcze.

Czas ostrego bólu zawałowego nie trwa krócej aniżeli 20-25 minut, a maksymalny czas jego trwania sięga nawet kilku godzin. UWAGA! Istnieją również osoby, które pomimo ataku serca w ogóle nie odczuwają żadnych dolegliwości ? zawał może mieć znaczenie ukryte, bezobjawowe, a wśród tej grupy ludzi, którzy mogą nie odczuwać żadnych dolegliwości zawałowych znajdują się przede wszystkim osoby od dłuższego czasu chorujące na cukrzycę.

Przy stwierdzonych powyższych objawach chory lub jego bliscy muszą bezzwłocznie wezwać karetkę pogotowia, w której lekarz na samym początku podaje nitroglicerynę (lub robi to jeszcze w domu pacjenta), a później wykonuje badanie EKG. W szpitalu wykonywane jest badanie krwi, które stwierdza poziom troponiny ? białek regulacyjnych mięśni, co pozwala na bezbłędne rozpoznanie martwicy mięśnia serca.

Do najważniejszych czynników występowania miażdżycy naczyń należą m.in. zwiększenie ?złego? cholesterolu, nieleczone nadciśnienie tętnicze, otyłość, cukrzyca, palenie papierosów, picie alkoholu i nieprawidłowa dieta. Nie mniej jednak należy pamiętać, że nad większością tych czynników można zapanować poprzez rzucenie palenia, ograniczenie spożywania alkoholu, zastąpienie tłustych potraw zdrową żywnością, ograniczenie wysiłku fizycznego aczkolwiek porcja ?zdrowego ruchu? jest wskazana, oraz regularne wizyty lekarskie i poddawanie się badaniom.

Kolejnymi czynnikami ryzyka ? określanymi, jako ?miejskimi? są siedzący tryb życia i stres. Należy pamiętać, aby zwłaszcza podczas pracy siedzącej zapewniać naszemu organizmowi codzienną dawkę ruchu, bowiem podczas wysiłku fizycznego serce pracuje szybciej, tworzy się krążenie oboczne, a przez to dostarczana jest większa ilość krwi.

Do pozostałych przyczyn tudzież czynników niosących za sobą ryzyko wystąpienia zawału należą uwarunkowania genetyczne (przebyte zawały krewnych), płeć (ataki serca częściej dotykają mężczyzn), zanieczyszczenie środowiska, oraz wiek (mężczyźni po czterdziestym roku życia, oraz kobiety po menopauzie należą do grupy największego ryzyka).

Słowem podsumowania

Wszelkie czynniki ryzyka wystąpienia zawału można zmniejszyć poprzez trwałe i stanowcze prowadzenie zdrowego trybu życia. Oprócz odpowiednio zbilansowanej diety należy zapewnić organizmowi odpowiednią ilość ruchu dopasowaną do wieku, a także wystrzec się wszelkich używek (przy nadciśnieniu tętniczym zrezygnować nawet z picia kawy).

Potrzeba tak niewiele, aby uchronić się przed groźnym atakiem serca i wydłużyć życie o kilka albo nawet kilkanaście długich lat ? okresowe badania medyczne, regularne wizyty lekarskie, unikanie sytuacji stresowych i dostarczanie organizmowi dziennej porcji ruchu na świeżym powietrzu stanowi naturalną receptę na długie życie i prawidłową pracę serca.

W trakcie zawału dochodzi do zablokowania dopływu krwi do mięśnia sercowego (zatkanie naczyń wieńcowych lub pęknięcie zatkanej blaszki miażdżycowej), w wyniku, czego dochodzi do nagłego niedotlenienia serca i w następstwie do wystąpienia martwicy.

Analizując zawał mięśnia sercowego wyróżniamy 3 podstawowe okresy:

1. Świeży/wczesny okres zawału

• okres trwania 2-3 tygodnie
• stwierdzenie podwyższenia troponiny
• objawy niedokrwienia serca
• podczas badania EKG stwierdzenie świeżych zmian (w obrębie odcinka ST ? początkowej fazie repolaryzacji mięśnia komór, świeży blok lewej odnogi pęczka Hisa)
• powstanie/obecność nowych załamków Q ? pierwszych ujemnych wychyleń RTG
• podczas wykonywania badania UKG (echo serca) stwierdzenie kurczliwości ściany serca
• ryzyko wystąpienia zgonu sercowego
• stwierdzenie wstrząsu kardiogennego, pęknięcia serca, zapalenia osierdzia, obrzęku płuc etc.

2. Przebyty/późny okres zawału

• okres trwania około 3 tygodnie
• nowe załamki Q ? pierwsze ujemne wychylenia RTG
• utrata kurczliwości ściany serca (niedokrwienie)
• w przypadku sekcji zwłok stwierdzenie cech przebytego ataku serca

3. Okres poza zawałowy

• ryzyko wystąpienia objawów choroby wieńcowej
• w razie nieprzestrzegania zaleceń lekarza ryzyko powtórnego zawału serca

Podział zawałów serca
1. Zawał pełnościenny (powstała na skutek ataku martwica może obejmować całą ścianę komory serca). Dzieli się na 4 okresy:

• wczesny ? występuje przez pierwsze kilkanaście godzin od wystąpienia objawów przebytego ataku serca. W tym czasie ujawnia się rąbek czerwony oraz rąbek żółty, a także zanika poprzeczne prążkowanie włókien mięśniowych.
• w stanie rozmiękania ? okres trwania od 2 do 10-14 doby. W tym czasie granulocyty obojętnochłonne i makrofagi uprzątają martwą tkankę ? dochodzi również do proliferacji naczyń włosowatych.
• w okresie organizacji ? okres trwania 3-4 tydzień od przebytego zawału. Polega na rozplemie tkanki ziarninowej w miejscu uprzątniętej martwicy.
• powstawanie blizny pozawałowej ? okres trwania od 2 do 6 miesiąca po przebytym zawale.

2. Zawał niepełnościenny ? podwsierdziowy